Zelfvertrouwen

De een blaakt ervan en de ander gaat eronder gebukt. Wat is zelfvertrouwen? Heb je het eigenlijk wel nodig? Waar komt zelfvertrouwen vandaan? Mensen met zelfvertrouwen merken nauwelijks dat ze het hebben. Zelfvertrouwen is meer een thema voor hen, die ervaren dat ze er te weinig van menen te hebben.

Is zelfvertrouwen te versterken? Zeker.

Zelfvertrouwen heb je in meer of mindere mate. Het niet iets dat er wel, of niet is. Het is meer een glijdende schaal, die van laag naar hoog loopt. Mensen die totaal geen zelfvertrouwen hebben komen nauwelijks voor. Er is altijd wel ergens een sprankje zelfvertrouwen. Zoals met veel zaken, als het er een beetje is, dan kan je het ook versterken.

Essentieel is het verschil tussen er vertrouwen in hebben iets te kunnen, zoals autorijden, tennissen, elektrisch kunnen lassen, of iets dergelijks en vertrouwen in jezelf hebben. Dus als je niet zo goed auto kunt rijden, kan dat waar zijn, maar dat betekent nog niet dat er sprake is van een gebrek aan zelfvertrouwen. Geen auto kunnen rijden, zegt tenslotte niets over jou als persoon, anders dan dat je geen (goede) automobilist bent. Sterker nog als je wel een goed automobilist wilt zijn, moet je gewoon veel oefenen, dat heeft nauwelijks iets met zelfvertrouwen te maken. Als je echter stiekem tegen jezelf zegt: “autorijden kan ik ook al niet”, dan maak je het zo groot dat het wel eens zou kunnen zijn, dat het je zelfvertrouwen negatief voed.

Versteken van je zelfvertrouwen

Het gevoel van zelfvertrouwen verandert niet zomaar met oefenen. Zelfvertrouwen heeft te maken met zelfovertuigingen. Bij een laag zelfvertrouwen zijn het je zelfovertuigingen die je in de weg staan. ‘Ik ben nergens echt goed in. Ik kom altijd sullig over. Als ik iets zeg, luistert niemand. Mensen zien mij niet eens staan. Mij wordt nooit iets gevraagd. Ik ben voor anderen nauwelijks van enig nut’.

Als je beseft dat negatieve zelfovertuigingen je zelfvertrouwen beïnvloeden, ben je al op weg je zelfvertrouwen te versterken. Wanneer je ook nog in staat bent om te achterhalen wat bij jou de essentiële kernovertuiging is, die je zelfovertuiging kleurt, dan heb je de sleutel om het zelfvertrouwen te versterken.

(Soms kan bij het opsporen van de negatieve zelfovertuigingen helpen, om na te gaan waar die overtuiging in geworteld is. – zie hierna -)

Laag zelfvertrouwen is aangepraat

Als kind ben je door je ouders en allerlei andere volwassenen voortdurend op de weegschaal gelegd. Ik bedoel niet als baby om het effect van de voeding na te gaan, maar bij al die keren dat je iets had gedaan, waar openlijk een waardeoordeel over gegeven werd.

Als je schoolrapport bijvoorbeeld voornamelijk uit zesjes bestond en je zelf wel tevreden was, maar je vader zei, “had je niet wat beter je best kunnen doen”, of “jij bent een echte zesjes klant”. Of bij je eerste tenniswedstrijd die je ook direct verloor, was de opmerking van de clubcoach, “je hebt duidelijk minder aanleg dan je broer”.

Dergelijke opmerkingen kunnen een negatieve invloed op je zelfvertrouwen leveren.

Zo kennen velen ons tientallen voorbeelden van dergelijke subtiel venijnige opmerkingen, die uiteindelijk degelijk inwerken op het gevoel van zelfvertrouwen. De tenniscoach die de resultaten direct koppelt aan je kwaliteiten, zegt eigenlijk tegen je. “dit is hopeloos en wordt nooit wat”, want gebrek aan talent valt nauwelijks te compenseren. Anders was het geweest wanneer de tenniscoach had gezegd: “Je hebt je beste gedaan, niemand wint zijn eerste wedstrijd”. Zo’n opmerking biedt de ruimte voor verbetering. Het levert de impliciete boodschap, dat als je doorgaat en volhoudt er verbetering mogelijk is.

Je ziet in dit voorbeeld, dat het effect van evaluatieve opmerkingen van volwassen in subtiel kleine verschillen kan schuilen. En natuurlijk één zo’n opmerking is niet genoeg om je zelfvertrouwen te ondermijnen. Helaas zijn er ouders, vooral degene die zich snel zorgen maken, die hun kinderen met negatieve getinte opmerkingen proberen te stimuleren. Zo kan het zijn dat je over langere tijd voortdurend zelfvertrouwen ondermijnende boodschappen krijgt toegevoegd. “Als je zo doorgaat komt er niets van je terecht”; “je zult het later wel alleen moeten kunnen en dat wordt op deze manier niets”; “hoe komt het toch dat je altijd met de verkeerde vrienden thuis komt?”

Dergelijk opmerking zullen je koud laten als ze incidenteel zijn en je ook tegengestelde ervaringen hebt, waardoor je al een stevig zelfvertrouwen bezit. Zijn de tegengestelde ervaringen gering en ben je er wat gevoelig voor dan kunnen negatieve opmerkingen (hoe goed bedoelt ze ook zijn) over je gedrag langzaam maar zeker bijdragen aan een laag zelfvertrouwen.

Effect van een laag zelfvertrouwen

Zelfvertrouwen is de moeder van veel andere gedragsproblemen. Zo vormt het bijvoorbeeld de basis voor uitstelgedrag. Je bent bang dat je een bepaalde taak toch niet tot een succesvol einde kan brengen en daarom begin je er maar helemaal niet aan. Of je denkt van te voren te ‘weten’ wat anderen zullen gaan zeggen, of zullen doen als…..  , dus je begint er maar niet aan, of je zegt in een gezelschap maar niets, omdat anderen jouw opmerkingen nooit van belang achten. En als je wel de moed op kunt brengen om wel iets te zeggen in een groep, loopt de spanning op voorhand zo hoog op, dat je rood aanloopt en met een zacht stemmetje iets onverstaanbaars mompelt.

Het zijn dan inmiddels niet meer de anderen die je beoordelen, maar het is je eigen ‘over’ kritische stem in je achterhoofd die je zo scherp evalueert, dat je het bijna niet meer goed kunt doen. En zo stapel je onder eigen beheer de negatieve ervaringen, waardoor je het zelfvertrouwen ‘goed’ laag weet te houden.

Versterken van zelfvertrouwen

Zelfvertrouwen is niet je gedragen alsof je beter bent dan anderen.  Ook is het niet, je meer voelen dan anderen. Zelfvertrouwen is, die dingen durven aan te pakken, die je van belang vindt. Al je zelfvertrouwen sterk genoeg is, zal al het zelfsaboterend gedrag verdwijnen, zullen anderen graag in je gezelschap verkeren en zal uitstelgedrag tot het verleden behoren. Al je stappen wilt zetten om je zelfvertrouwen te versterken, vind je hier een stappenplan als praktisch begin.

Versterken van je zelfvertrouwen

Zelfvertrouwen met aandacht

‘Multi-tasking’ remedie tegen keuze angst