Gewoontes

Gewoonte

Gewoon gedrag gaat voor het grootste deel buiten onze bewuste keuzes om. Bij de drogist staat een uitnodigende pot met drop. Ik neem er een dropje uit en pas buiten realiseer ik me, dat ik me voorgenomen had niet meer te snoepen.

Zo nam ik me ook voor na een onvriendelijke discussie met een vriend die bij een bank werkt, niet meer met hem over de ethiek van banken te discussiëren. En? Bij de eerste volgende gelegenheid, was ik weer heerlijk in een ‘onverkwikkelijke’ discussie verwikkeld. En dit soort automatismen wordt alleen nog maar sterker als je gestrest bent.

Emotionele en gedrag patronen ontstaan zonder dat we ons er echt van bewust zijn. Niet altijd slecht hoor die automatismen. Als we de straat oversteken, of de autodeur openen en voordien altijd goed uitkijken, dan is het allen maar handig dat we zo geautomatiseerd kunnen reageren. Ons systeem, ons lichaam weet blijkbaar wat te doen.

Hoe gedragspatronen

De meeste gewoontes zijn niet aangeboren, maar aangeleerd. Bij de geboorte ‘zijn’ we er gewoon en door te ‘doen’ ontwikkelen we gewoontes. Door de behoefte om de wereld en de mensen om ons heen te ‘controleren’ leren we gedrag aan als een gewoonte. Als we huilen en we dan voeding krijgen, waarom zouden we dan de volgende keer niet weer gaan huilen als we het honger gevoel ervaren? Dit zijn de eerste stappen in het proces van conditionering. In deze fase is dit het zogenaamde klassiek conditioneren.

In latere fase van onze ontwikkeling gaan we ook bewuster zaken uitproberen. Als dat gedrag dan het (on-)gewenste resultaat oplevert; straf/beloning, dan laten we het achterwege, of gaan het gedrag herhalen. Als het ‘aangeleerde’ gedrag eenmaal lekker geautomatiseerd is, dan is het verdraait lastig om het nog te wijzigen, Het gedrag is er dan al sneller, dan het denken dat zou kunnen helpen dat we ons bedenken om iets anders te gaan doen.

Gedrag en identiteit

Als we ouder zijn geworden, dan is al ons gedrag niet zo eenvoudig meer te analyseren met louter het conditioneringprincipe. Het wordt langzaam maar zeker een gecompliceerde mix, van persoonlijkheid, gedragvoorkeuren en conditionering. Maar al ons gedrag is gericht op overleven, veiligheid en bescherming. Dat is gek kun je zeggen, want bungee jumping, autoracen, drug gebruik e.d. vallen toch nauwelijks in de categorie  overleven, veiligheid en bescherming. Zeker, maar er zijn mechanismen die beïnvloed worden door angsten, wanhoop gevoelens en zorgen. “Zo werd de discussie met mijn goede vriend van de bank, eerder gestimuleerd door mijn zorg over mijn eigen financiële positie, dan dat zijn opstelling nu werkelijk mijn gedrag aanwakkerde”.

Doorbreek de automatismen

Zo nu en dan je eigen gedrag onder de loep nemen en je werkelijk afvragen wat nu maakt dat je gedrag is zoals het is kan helpen ongewenst gedrag te veranderen en gewenst gedrag te versterken. De technieken uit de meditatie en mindfulness zijn waardevolle hulpen om meer met aandacht te opereren en ongewenst geautomatiseerde gedragingen te wijzigen.

Misschien zijn deze blog bijdragen ook leuk om te lezen:

Irritatie met aandacht

Mindfulness