Spring naar inhoud

Onbewust gedrag basis voor de echte verandering

8 december 2010

De automatische piloot achter ons gedrag werkt uitermate effectief. Dat geautomatiseerde gedrag maakt dat we in diverse situaties weten te overleven. Dat is mooi.

Helaas ondermijnt dat automatisch geïnjecteerde gedrag ons vermogen om ons gedrag effectief te veranderen.

Er is wel iets aan te doen.

De vrije wil

De deskundigen zijn het er over eens, dat het grootste gedeelte van ons gedrag geautomatiseerd is. Waar de een zegt dat 95% van ons gedrag vol automatisch tot stand komt, stelt Lamme zelfs dat de vrije wil geheel ontbreekt.(De vrije wil bestaat niet, Victor Lamme – 2010).

De rede achter het gedrag is feitelijk niet meer dan een verklaring achteraf. De rede stuurt onze besluiten niet. Op basis van diverse voorbeelden (bijvoorbeeld ‘de slaapwandelende moordenaar’) komt Lamme tot een soort biologisch determinisme, waarbij al ons gedrag als het ware is verankerd in oncontroleerbare neurologische processen.

Als de vrije wil onbestaanbaar is

Waar Lamme stelt dat onverwacht gedrag niet een uiting is van de vrije wil, maar van het nog niet perfect op orde hebben van het ‘voorspellingsmodel’, daar lijkt hij meer gericht op het bevestigen van zijn eigen gelijk. Het zal mogelijk mijn behoefte aan het eigen sturingsvermogen zijn, maar ik neig er toe meer waarde te hechten aan (wel is waar een klein beetje) ‘vrije wil’. Zou het veranderingsvermogen geheel afwezig zijn, dan wordt elke poging tot het realiseren van wat dan ook, totaal zinloos. ‘Eens een dief, altijd een dief’. Maar ook eens depressief, of eens fobisch…, of….

Geautomatiseerd gedrag

Al ben ik nog zo overtuigd van het vermogen dat wij hebben, om het lot in eigen handen te nemen, tegelijkertijd valt uit de praktijk van alledag en al het wetenschappelijke onderzoek slechts vast te stellen dat heel veel gedrag geautomatiseerd is. Geautomatiseerd en bijgevolg uitermate lastig te veranderen, want je moet het eerst maar eens in de gaten zien te krijgen welk gedrag als het ware zonder tussen komst van de ratio gewoon ontstaat.

Automatische piloot

Laten we de grove inschatting, dat 95% van ons gedrag geautomatiseerd is, accepteren. Wat maakt dan dat zoveel gedrag niet bewust gestuurd wordt? Geautomatiseerd gedrag en gewoonte ontstaan door enerzijds ‘angst’ en het vermijden van risico’s/bedreigingen en anderzijds uit het verkrijgen van ‘plezier’. Hoe onjuist, of onbeholpen onze schatting over het vermeende risico, hetzij het geluk, of het plezier ook is, telkens als ons gedrag ‘succesvol’ is, versterken we de kans dat we in een vergelijkbare situatie hetzelfde gedrag zullen vertonen. Zo ontstaan onder andere fobieën.Het fobische gedrag leidt er toe  dat het vermeende risico niet optreedt. Dit gedrag versterkt zichzelf, want het is in feite belonend, omdat het vermeende negatieve gevolg niet optrad. Het fobische gedrag beloond zichzelf. (Een fobie is een onrealistische angst voor een situatie die in werkelijkheid helemaal niet zo bedreigend is.)  Nu is het voorbeeld van fobisch gedrag mogelijk wat te groots, maar een groot deel van ons  huidige gedrag is ooit ontstaan als een reacties op omstandigheden. En omdat we die reactie als effectief , nuttig, of als belonend hebben ervaren, zijn we dat gedrag als het ware gaan herhalen in vergelijkbare situaties. Hoe meer we van dat specifieke gedrag hebben ervaren dat het voor ons effectief was, hoe sterker het gedragspatroon is ingesleten en zo raakt gedrag uiteindelijk volledig geautomatiseerd.

Ervaring kleurt het geautomatiseerde gedrag

Zo ontstaan er vanaf de start van het leven allerlei gedragingen, die deels heel functioneel zijn, maar vaak ook louter als een routine zijn ontstaan omdat ze ooit hoogstens functioneel leken. De functie van het gedrag kan in feite geheel zijn achterhaald, maar zodanig geautomatiseerd, dat het gedrag direct weer optreedt als de omstandigheden ook maar iets lijken op de omstandigheden waaronder het gedrag oorspronkelijk ontstond.

Zo kan een heel strenge opvoeding lang voortwoekerende effecten hebben. Stel je voor, zo’n vijftiger jaren opvoeding, waar sommige dwazen met weemoed, propagandistische leuterpraat over delibereren. Zo’n fijne gecontroleerde opvoeding, met fysieke afstraffing kan tot ongezond vermijdingsgedrag lijden. Vermijdingsgedrag dat zo sterk geautomatiseerd is, kan de basis zijn voor de reactie in diverse situaties waar sprake is van een autoriteit, of machtsverschil. Zo kan de eerste de beste bozige opmerking van een leidinggevende de betrokkene in zijn/haar schulp doet kruipen. Functioneel? Veelal niet, maar wel geautomatiseerd.

Automatisch hindert de ratio

En dat soort geautomatiseerde gedragingen, maken dat allerlei rationele plannen en (SMART) doelen gedoemd zijn om te mislukken. Hoe zouden al die rationele voornemens in de 5% van het bewust gestuurde gedrag, het ooit op kunnen nemen tegen die 95% geautomatiseerde gedrag?

Door inzicht te verwerven in de 95% en niet door koste wat het kost op wilskracht te proberen de voornemens uit de 5% tot resultaat te laten komen. Inzicht in min of geautomatiseerde gedragspatronen vormt een belangrijke basis voorde werkelijke verandering. Dit vraagt rust en aandacht.

De ervaring van de goede voornemens op 31 december heeft ten slotte geleerd, dat we van die voornemens weinig heil kunnen verwachten, als niet in staat zijn , geautomatiseerde gedragspatronen te doorbreken.

Goede voornemens werkelijk realiseren

De kunst van ‘het leven in het moment

Gewoontes

Stoppen met denken

Mail voor brochure mindfulness training naar: presteermetplezier@gmail.com

No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: