Spring naar inhoud

Schaduwzijde van ons denkvermogen

12 mei 2011

Op veel terreinen leggen we het af tegen dieren. We missen de kracht van de olifant, het fantastische krabben van een poes, de krachtige tanden van een leeuw, de snelheid van de poema, maar op één terrein zijn we alle dieren verreweg de baas. We kunnen denken. Hoe bijvoorbeeld poesen, of honden liefhebbers hun viervoeters qua denkvermogen ook gelijkstellen met het menselijk denkvermogen, wij kunnen echt denken. Dat heeft gemaakt dat wij uiteindelijk dominant zijn in de wereld, maar het denkvermogen heeft ook haar nadelen.

 Echt denken

Ik schreef het hierboven, ‘wij kunnen echt denken’. Denken onderscheidt zich van geconditioneerd reageren zoals als dieren doen, doordat wij de taal hebben. De taal biedt ons bijvoorbeeld het vermogen problemen op te lossen met onze gedachten. Daarvoor is het noodzakelijk dat we:

  • verbanden kunnen leggen tussen gebeurtenissen, situaties en hun omstandigheden,
  • we zaken in gedachten op voorhand kunnen evalueren op hun effect,
  • in staat zijn samenhang in de tijd te kunnen ontdekken.

Deze vermogens stellen ons in staat om over de toekomst te denken, effecten uit het verleden te beoordelen en plannen te maken. Zo zijn we voorzichtig geworden met bijvoorbeeld hete pannen, scherpe messen en zijn we oplettend in het verkeer. De herinnering maakt ons zo beter voorbereid op de toekomst.

Negatieve effecten van positieve vermogens

Dat denkvermogen van ons kan ons ook misleiden, waardoor we in feite kunnen lijden onder onze gedachten. Een min of meer traumatische gebeurtenis uit het verleden kan maken, dat we vergelijkbare gebeurtenissen als bedreigend ervaren. Als er maar voldoende indruk door die gebeurtenis is achtergelaten, omdat de gebeurtenis werkelijk heel heftig en bedreigend was, of omdat je toevallig wat gevoelig bent, dan is er een verband ontstaan tussen de gebeurtenis en de ervaren bedreiging daarvan.

Tot zover verschillen we niet veel van dieren, want er is als het ware een stimulus-respons relatie gelegd. Het verschil met dieren is dat wij erover na kunnen denken en dat het denken alleen al angst op kan roepen en dat we die ene gebeurtenis die aanleiding was voor bijvoorbeeld angst, kunnen  generaliseren naar soortgelijke omstandigheden. Soms handig; bij oversteken van de straat weten we dat het profijtelijk is als we telkens weer goed uitkijken. Soms vooral lastig: dat eenmalige voorval waarbij iemand zich in een supermarkt onprettig voelde, kan maken dat de supermarkt en het gevoel aan elkaar gegeneraliseerd worden, dat het bezoek aan de supermarkt en alle andere overdekte winkelcentra een belasting gaan worden.  (zo ontstaan bijvoorbeeld fobieën)

Gedachten onderdrukken

Als de band van je fiets lek is, weet je door het denkvermogen wat je kunt doen om het probleem op te lossen. Nu hebben we de neiging om dezelfde denkstrategie toe te passen ‘innerlijke pijn’. (bijvoorbeeld de vermoedens dat iets zal mislukken) Wat we in dergelijke situaties proberen te doen is het denkvermogen los te laten op het nare gevoel, zoals bijvoorbeeld  met betrekking tot de supermarkt. “Het is een onzin gedachte, ik moet me niet druk maken over de supermarkt, dat deed ik voorheen toch ook niet. Gewoon niet aan denken”.

D. Wegner (psycholoog, Harvard) toonde in 1994 met experimenten aan dat de gedachte die je probeert te vermijden, soms even wegblijft, maar vervolgens vaker dan ooit terugkomt.

Je probeert ergens niet aan te denken. “Ik denk niet aan het nare gevoel in relatie met de supermarkt”. De denkregel bevat de kern van datgene dat het lijden oproept. Wil je de gedachten kunnen onderdrukken, vermijden, dan moet je als het ware eerst de gedachte oproepen.

Uitproberen

Dat het zo echt werkt kan je uitproberen. Maak de hier onder staande uitspraak op een unieke af, zonder aan de traditionele uitspraak te denken. “Boter, kaas en ……..

En hoe werkte het? Niet aan ‘eieren’ gedacht voordat je het unieke andere woord invulde?

Wat wel te doen om gedachten je gedrag niet te laten beheersen volgt binnenkort .

No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: